Standard według UIC: niesklasyfikowany
Oznaczenia literowe: Bh, Bht
Producent: PAFAWAG Wrocław, Polska
Długość całkowita (ze zderzakami): 24,50 m
Masa w stanie służbowym: 37700 kg
Prędkość maksymalna: 120 km/h
Organizacja wnętrza: bezprzedziałowy
Liczba miejsc siedzących: 88
Typ zastosowanych wózków: 4ANc
Typ hamulca: Oerlikon (O-PR), klockowy
Typ zastosowanego ogrzewania: parowo-elektryczne lub elektryczne
Wagon typu 120A jest wielkoprzedziałowym wagonem pasażerskim przeznaczonym do ruchu
lokalnego. Wagony tego typu były produkowane w Państwowej Fabryce Wagonów (PaFaWag) we
Wrocławiu od 1973 roku, w liczbie kilkuset egzemplarzy. Otrzymały oznaczenie literowe
Bwixt, w 1985 roku zmienione na Bh. Wszystkie zostały skierowane do obsługi pociągów
osobowych. Ze względu na układ miejsc zbliżony do amerykańskich wagonów występujących
w westernach, wagony typu 120A wśród kolejarzy i miłośników kolei są bardzo często nazywane
bonanzami. Obecnie wszystkie są własnością spółki PKP Przewozy Regionalne i
stacjonują w różnych wagonowniach na terenie całego kraju. Najwięcej wagonów typu
120A jest eksploatowanych w zachodnich rejonach Polski, natomiast nie ma ich wcale na
Mazowszu.
Wagony typu 120A najczęściej można spotkać w pociągach osobowych na liniach
znaczenia miejscowego. W czasie największych szczytów przewozowych (okresy przedświąteczne,
długie weekendy) bonanzy są włączane także do dalekobieżnych pociągów pospiesznych, jako
wzmocnienie ich podstawowych składów. Sporadycznie można je spotkać także w
charakterze wagonów przeznaczonych dla osób podróżujących z rowerami.
bonanza jako wagon rowerowy |
W początkowym okresie eksploatacji wagony typu 120A były pomalowane na kolor
oliwkowy, podobnie jak inne wagony osobowe eksploatowane w Polsce. Pod koniec lat 80-tych pojawił się nowy
schemat malowania wagonów 2 klasy w barwach zielono-kremowych z szarym dachem, który
obowiązuje do dziś. Niektóre bonanzy używane jako wagony doczepne do szynobusów
posiadają własne malowania, analogiczne do schematu malowania danego szynobusu, np. w województwie
małopolskim są to barwy biało-żółto-czerwone.
Wnętrze bonanzy jest wzorowane na elektrycznych zespołach trakcyjnych typu EN57.
Wagon składa się z 3 dużych przedziałów pasażerskich (większego środkowego i
mniejszych skrajnych) rozdzielonych dwoma
przedsionkami z drzwiami wejściowymi. Ponieważ wagony 120A od początku były
projektowane na potrzeby ruchu lokalnego, zrezygnowano w nich z maksymalnego komfortu podróżowania
na rzecz zwiększenia pojemności i ułatwienia wymiany podróżnych.
wnętrze wagonu 120A |
środkowy przedział pasażerski |
skrajny przedział pasażerski |
Siedzenia w bonanzie wykonane są w postaci par dwuosobowych ławek ze wspólnym
oparciem tapicerowanych czerwonym skajem. W oparciach siedzeń zamontowano poręcze dla osób
podróżujących na stojąco. Nad siedzeniami znajdują się aluminiowe półki na bagaż
podręczny. Na ścianach rozmieszczone są dźwignie umożliwiające zamykanie i otwieranie
wywietrzników dachowych. Wagony typu 120A wyposażono w okna opuszczane jednoszybowe. Pod
oknami zamontowano stoliki oraz śmietniczki.
siedzenia w wagonie 120A |
Drzwi wejściowe do wagonu umieszczono symetrycznie w 1/3 oraz 2/3 długości pudła. Układ ten,
zastosowany także w elektrycznych zespołach trakcyjnych, jest najkorzystniejszy dla
szybkiej i sprawnej wymiany podróżnych na przystankach. Z tego samego względu drzwi
wykonane zostały jako dwuskrzydłowe, szersze niż w wagonach dalekobieżnych. Umożliwiło
to skrócenie czasu potrzebnego na wsiadanie i wysiadanie pasażerów. Drzwi czołowe w
wagonach 120A także wykonano nietypowo. Zamiast drzwi dwuskrzydłowych rozsuwanych
zastosowano drzwi przesuwne jednoskrzydłowe.
drzwi wejściowe widziane z zewnątrz |
drzwi wejściowe widziane od wewnątrz |
Na końcach wagonu znajdują się niewielkie standardowo wyposażone przedziały WC.
Toalety posiadają obieg otwarty, pod podwoziem wagonu znajduje się rura odprowadzająca
wszelkie nieczystości bezpośrednio na tory. Woda dla urządzeń sanitarnych magazynowana
jest w dwóch zbiornikach zabudowanych w dachu wagonu. Każdy z nich ma pojemność 400
litrów i jest wyposażony w ogrzewanie zapobiegające zamarzaniu wody w okresie zimowym.
miska ustępowa |
wnętrze przedziału WC |
umywalka |
W wagonach 120A zastosowano urządzenia grzewcze parowe oraz elektryczne (na 3000V). Ogrzewanie
parowe przestało być wykorzystywane na szeroką skalę wraz z końcem ery parowozów.
Jednak w niektórych rejonach Polski (np. Chojnice, Skarżysko-Kamienna) wciąż używane
są ostatnie lokomotywy spalinowe SP42 z czynnym kotłem ogrzewania parowego. Dzięki temu
niektóre bonanzy posiadają jeszcze sprawną instalację parową i są ostatnimi wagonami
na PKP w których system ten jest jeszcze wykorzystywany. W pozostałych bonanzach
(ogrzewanych elektrycznie) urządzenia ogrzewania parowego są niesprawne lub często
nawet całkowicie zdemontowane.
Początkowo wagony 120A były dopuszczone do kursowania z prędkością 140-160 km/h
jednak w późniejszych latach prędkość maksymalną obniżono do 120 km/h. Układ jezdny wagonu
stanowią wózki typu 4ANc krajowej produkcji stosowane także w wielu innych wagonach pasażerskich
PKP (np. 111A, 112A, YB Bautzen). Zastosowano hamulec systemu Oerlikona, siła hamowania
przenoszona jest na koła poprzez żeliwne klocki hamulcowe. Wagon zasilany jest w energię
elektryczną niskiego napięcia z własnej prądnicy umieszczonej na wózku.
Jako ciekawostkę warto wspomnieć fakt wykorzystania w 2001 roku ostoi i niektórych
części pudła wagonu 120A do budowy autobusu szynowego SA106 (ozn. fabryczne 214M) przez zakłady
PESA w Bydgoszczy. Wykorzystanie podzespołów pozyskanych z bonanzy skończyło się
jednak na prototypie (SA106-001), kolejne egzemplarze były już wytwarzane z elementów
fabrycznie nowych, jedynie wzorowanych na rozwiązaniach konstrukcyjnych zastosowanych w
wagonie typu 120A.
W styczniu 2007 roku jeden z wagonów 120A (numer 50 51 21-18 287-5, stacja
macierzysta: Nowy Sącz) wspomógł Wielką Orkiestrę Świątecznej Pomocy. Prawie
całe jego pudło zostało pomalowane w specjalne "kosmiczne" barwy, a
niezamalowany fragment został wystawiony na licytację. Najwyższą kwotę (40 000 zł)
zaoferowała Huta "Pokój" z Rudy Śląskiej, która nabyła prawo do
umieszczenia w tym miejscu swojego logo. Wyjątkowy, "kosmiczny"
wagon przez cały 2007 rok będzie włączany do różnych pociągów pospiesznych
spółki PKP Przewozy Regionalne.
"kosmiczny" wagon WOŚP |
unikatowe "kosmiczne" malowanie |
Wagony typu 120A są bardzo łatwe do rozpoznania już z daleka. Cechą pozwalającą na jednoznaczną
i bezbłędną identyfikację jest układ drzwi wejściowych rozmieszczonych w 1/3 i 2/3 długości
pudła wagonu. Na PKP nie ma innych wagonów z podobnym rozwiązaniem, możliwych do
pomylenia z bonanzami.
| 
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
