Standard według UIC: niesklasyfikowany
Oznaczenie literowe: Pdn
Producent: Pafawag Wrocław, Polska
Długość całkowita (ze zderzakami): 24,50 m
Masa w stanie służbowym: około 37000 kg
Ładowność: około 18000 kg
Prędkość maksymalna: 140-160 km/h
Organizacja wnętrza: magazyn, kancelaria, część socjalna
Typ zastosowanych wózków: 7AN
Typ hamulca: Oerlikon (O-R), klockowy
Typ zastosowanego ogrzewania: hybrydowe
Wagony pocztowe typu 101C zostały wyprodukowane w zakładach PAFAWAG Wrocław w 1963
roku. Były to jedne z pierwszych polskich wagonów o długości 24,50 metra odpowiadającej
standardowi UIC-Y. Wszystkie wagony tego typu od początku swojego istnienia stanowiły własność
Ministerstwa Łączności (później P.P.U.P. Poczta Polska) i kursowały jako wagony
prywatne, włączane do pociągów pasażerskich na mocy umów z PKP. Przez około 30 lat
wagony pocztowe typu 101C (nazywane przez pocztowców "ambulansami pocztowymi")
były podstawowym środkiem transportu wykorzystywanym do przewozu przesyłek między dużymi
miastami Polski. W latach 90. Poczta Polska stopniowo rezygnowała z usług kolei, w międzyczasie
rozbudowując własną sieć transportu samochodowego. Obecnie przeważającą część
przesyłek przewozi się ciężarówkami, natomiast transport kolejowy jest wykorzystywany
w bardzo ograniczonym zakresie - wagony pocztowe można dziś spotkać zaledwie w dwóch
nocnych pociągach pospiesznych. Większość wagonów typu 101C została już skasowana lub
oczekuje na złomowanie.
Pierwotnie wagony pocztowe były pomalowane, podobnie jak inne polskie wagony typu pasażerskiego,
na kolor oliwkowy. Jedyną cechą umożliwiającą odróżnienie ich od wagonów osobowych
i kuszetek był cienki czerwony pasek biegnący pod oknami na całej długości pudła
oraz trąbka pocztowa namalowana na boku wagonu. Z czasem Poczta Polska zmieniła barwy
swojego taboru na kolor pomarańczowy, zachowując jednak bez zmian czerwony pasek poniżej
linii okien. Malowanie to jest stosowane na wszystkich czynnych do dziś wagonach
pocztowych typu 101C.
Wagony pocztowe typu 101C oprócz transportu przesyłek pomiędzy stacjami mogą również
pełnić szereg funkcji normalnego urzędu pocztowego, co pozwala na skrócenie czasu
obiegu przesyłki od nadawcy do adresata. Zamontowane w nich wyposażenie pozwala na sprawny załadunek
worków z nieposortowaną pocztą, sortowanie przesyłek podczas jazdy, pakowanie do
odpowiednich worków oraz przekazywanie do właściwych urzędów pocztowych na trasie
przejazdu. Załoga ambulansu jest również uprawniona do przyjmowania przesyłek
nadawanych na peronach przez osoby prywatne oraz stemplowania ich odpowiednim datownikiem
(tego typu listy są poszukiwanym walorem filatelistycznym). Wagon wyposażono również w
zewnętrzne szczeliny skrzynek pocztowych umożliwiające wrzucanie listów z peronu.
wagonowa skrzynka pocztowa |
Układ wnętrza wagonu został zaprojektowany z myślą o maksymalnym usprawnieniu
transportu, przeładunku oraz sortowania przesyłek pocztowych tak, aby nie przedłużać
niepotrzebnie postoju pociągu na stacjach. Wnętrze wagonu zostało podzielone na 3
zasadnicze części: przestronny magazyn paczek, kancelarię przystosowaną do sortowania
poczty podczas jazdy oraz niewielki przedział wypoczynkowy dla załogi. Ze względu na
specyfikę pracy wagonu, nie został on wyposażony w przejścia międzywagonowe i jest całkowicie
odizolowany od reszty składu pociągu.
Połowę wnętrza wagonu 101C stanowi magazyn przesyłek wielkogabarytowych
(paczek oraz worków z listami). Jest on zlokalizowany po stronie przeciwnej
do hamulca ręcznego, zajmuje powierzchnię 36 metrów kwadratowych i wypełnia całą
szerokość wagonu (brak korytarza bocznego). W celu umożliwienia sprawnego załadunku
i wyładunku poczty magazyn został wyposażony w cztery pary szerokich na 120 centymetrów,
rozsuwanych, dwuskrzydłowych drzwi ładunkowych. Okna magazynu zostały od wewnątrz
zabezpieczone stalowymi kratami, chroniącymi szyby przed przypadkowym wybiciem podczas
prowadzenia czynności ładunkowych. Wzdłuż wagonu umieszczono odchylane półki
wykorzystywane zazwyczaj do przewozu worków z listami.
drzwi ładunkowe i okna |
wnętrze magazynu |
Kolejne pomieszczenie w wagonie stanowi kancelaria. Dzięki swojemu wyposażeniu w stoły
sortownicze, przegródki oraz haki do zawieszenia worków z pocztą może ona pełnić
funkcję sortowni przesyłek listowych również podczas jazdy pociągu. Rozwiązanie to okazało
się bardzo praktyczne i pozwoliło na przyspieszenie obiegu przesyłek pocztowych, jednak
obecnie, w ostatnich kursujących wagonach tego typu nie jest już ono wykorzystywane -
listy są dziś sortowane maszynowo w wyspecjalizowanych węzłach pocztowych. Kancelaria
wagonu 101C została zaopatrzona również w urządzenia wyciągowe oczyszczające
powietrze z kurzu i pyłów powstających przy pracy z przesyłkami.
wnętrze kancelarii |
przegródki do sortowania listów |
haki do zawieszania worków |
Na końcu wagonu po stronie hamulca ręcznego znajduje się niewielka część
socjalna, umożliwiająca pracownikom wypoczynek w przerwach między wykonywaniem swoich
obowiązków. W części socjalnej umieszczono pojedynczy, otwarty przedział pasażerski
wyposażony w 4 indywidualne fotele oraz małą kuchnię z lodówką oraz kuchenką
elektryczną. Obok kuchni znajduje się przedsionek z drzwiami wejściowymi dla załogi
oraz standardowo wyposażony, pojedynczy przedział WC z otwartym obiegiem nieczystości.
fotele w przedziale dla załogi |
W wagonach pocztowych typu 101C zastosowano dwuosiowe wózki jezdne typu 7AN, stanowiące
nieco wzmocnioną i przystosowaną do przenoszenia większych obciążeń wersję
popularnego wózka 4ANc. Wózki 7AN zaprojektowane zostały specjalnie z myślą o
wagonach typu osobowego przeznaczonych do transportu ładunków. Oprócz wagonów
pocztowych można je spotkać w wagonach bagażowych typu 209C (oznaczenie literowe Ds)
oraz w kuszetkach typu 110Ab. Wagony pocztowe typu 101C wyposażone są w typowy dla
polskich wagonów pasażerskich układ hamulcowy systemu Oerlikona z 16-calowym cylindrem
hamulcowym. Przeniesienie siły hamowania na koła wagonu zrealizowano poprzez klocki
hamulcowe odlewane z żeliwa.
wózek typu 7AN |
Wagony pocztowe typu 101C wyposażono w nietypowy, hybrydowy system ogrzewania
zapewniający optymalne warunki dla załogi oraz przewożonego ładunku zarówno w czasie
jazdy w pociągu, jak i podczas długotrwałych (czasami wielogodzinnych) postojów na
stacjach przeładunku poczty. Jako podstawowy system ogrzewczy, zapewniający ogrzewanie
wagonu podczas jazdy oraz krótkich postojów, zainstalowano układ ogrzewania
konwekcyjnego z zasilaniem parowym oraz elektrycznym. Układ ten do
swojej prawidłowej pracy potrzebuje ciągłej obecności zewnętrznego źródła energii
(lokomotywy lub sieci stałej) przez co staje się bezużyteczny podczas długotrwałego
przeładunku na bocznych torach. Dla zapewnienia odpowiedniej temperatury także bez
obecności lokomotywy, w wagonie zainstalowano również drugi system ogrzewczy -
indywidualny i samowystarczalny układ ogrzewania nawiewnego. Składa się on z dwóch
agregatów spalinowych zasilanych olejem napędowym. Dzięki własnemu zapasowi paliwa
system ten jest całkowicie niezależny od zewnętrznych źródeł energii i może być
eksploatowany w każdych warunkach. Jedyną wadą jest dość skomplikowana obsługa
nagrzewnic.
Niektóre z wycofywanych wagonów typu 101C ze względu na swój dobry stan techniczny
nie zostały przeznaczone na złom lecz przebudowane i przystosowane do pełnienia innych
funkcji. Przykładem mogą być wagony należące do białostockiego oddziału Poczty
Polskiej, które zostały niedawno odsprzedane spółce PKP Polskie Linie Kolejowe i
przebudowane na wagony techniczno-gospodarcze. Zastąpiły one używane dotychczas
przestarzałe wagony z drewna i zostały skierowane do pracy w specjalnym pociągu
ratunkowym, przeznaczonym do usuwania skutków wypadków i katastrof kolejowych.
Wagony pocztowe typu 101C są jednymi z bardziej charakterystycznych i łatwych do
identyfikacji wagonów eksploatowanych na sieci PKP. Najbardziej widocznymi zewnętrznymi
cechami rozpoznawczymi są: pomarańczowe malowanie pudła wagonu, charakterystyczny układ
drzwi ładunkowych w części magazynowej oraz brak przejść międzywagonowych.
| 
)
)
)
)
)
)
)
)
